‘İntihar haberleri özendirici ve aşağılayıcı bir dilde yapılmamalı’

  • 09:04 27 Eylül 2020
  • Güncel
Habibe Eren 
 
ANKARA - İntihar habelerinde kullanılan dilin teşvik edici ve özendirici olabileceğine dikkat çeken Uzman Klinik psikolog Elif Efsun Tatar, “İntiharın çözüm yolu olarak gösterilmesi, zorda olan birçok insanın intihar fikrine yönelmesine ya da var olan intihar fikirlerinin güçlenmesine sebep olabilmektedir” dedi. 
 
Türkiye’de gün geçtikçe artan intihar vakaları, intiharı güncel bir sorun olarak Türkiye gündemine soktu. Türkiye’de intihar verilerine ait en güncel istatistik 2018 yılına ait. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) verilerine göre 2018 yılında Türkiye'de 3 bin 61 kişi hayatına son verdi. Verilere göre 'hastalıklar, geçim zorluğu ve aile geçimsizliği' intihar nedenleri arasında önemli yer tutuyor. Tüm bu faktörlerin yanı sıra giderek artan taciz, tecavüz ve kadına yönelik şiddette bu süreci tetikliyor. Ancak bundan başka çıkış yolu olmadığını anlatan haberler ve sosyal medyanın bilinçsiz kullanımı bize başka bir soruyu akıllara getiriyor: “İntihar haberleri nasıl verilmeli?”
 
Son süreçte artan intiharların görünürlüğü, sosyal medyada yer bulması ve intihardan önceki görüntülerin kontrolsüz bir şekilde yayılması hem ölümü pornografikleştiriyor hem de teşvik edici bir noktada durabiliyor. Buna verilebilecek en son örneklerden biri 5 Eylül’de Buse Melisa, 25 Eylül’de ise 18 yaşındaki Furkan Celep’in intihara sürüklenerek yaşamını yitirmesi oldu. Görseller, fotoğraflar ve son paylaşımları kontrolsüz bir şekilde yayılırken, medyanın dili bazı noktalarda teşvik edici ve olayı anlatmanın ötesine çıktı. Hali hazırda intiharlar gündem de olmasa dahi intihar haberlerinin nasıl verilmesi gerektiği önemli bir konu. 
 
Uzman Klinik Psikolog Elif Efsun Tatar ile intihar olgusunu ve intihar haberlerinin nasıl verilmesi gerektiğine dair konuştuk.
 
‘Türkiye’de intiharların pek çoğu toplumsal sorunlarla ilgili’
 
Son yıllarda kadın ve gençlerde intihara sürüklenmelerde artış yaşandığını belirten Efsun, özellikle Türkiye’de artan intiharların pek çoğunun toplumsal sorun ile yakından ilişkili olduğunu söyledi.  Toplumun bir kesimini derinden etkileyen kadın intihara sürüklenmelerinin temelinde sıklıkla erkek şiddeti, tecavüz, duygusal veya fiziksel şiddet gibi etmenlerin yer aldığını vurgulayan Efsun, “Bu intiharlardan haberdar olmak birtakım sosyal ve toplumsal eylemleri tetikleyerek faillerin cezalandırılmasında dolaylı bir rol oynamakla beraber, haberin uygunsuz şekilde verilmesi ise toplum sağlığı açısından ciddi sorunlar yaratmaktadır” dedi. 
 
'Haberin yanlış şekilde verilmesi tehlikeyi büyüttü'
 
Kadınların intihara sürüklenmelerinin önlenmesi konusunda gerekli adımlar atılmadığını, bununla beraber haberin yanlış şekilde verilmesinin tehlikeyi büyüttüğüne dikkat çeken Efsun, “Ülkemizde erkeklerden her çeşit şiddete maruz kalan çok sayıda kadın olduğu, herkesin bildiği bir gerçektir. İntihar haberleri uygun şekilde verilmediğinde, diğer mağdur kadınların da intihara yönelme olasılıkları artacaktır. Burada kastedilen şey, bir kadının intihar ettiğini duyan başka kadınların da intihar edeceği şeklinde fazla genelleyici bir yorum değildir. Ancak zaten çıkmazda olan bir kadın, benzer durumdaki başka bir kadının ‘tek çıkış yolu’ olarak gördüğü eylemi gerçekleştirmeyi düşünebilmekte, kendisi de intiharı tek çıkış yolu olarak görebilmektedir” diye ifade etti. 
 
‘İntihar haberleri özendirici ve aşağılayıcı bir dilde yapılmamalı’
 
“Öyleyse intiharlar haber yapılmamalı mı? Elbette haber yapılmalı. Özellikle çok büyük toplumsal eşitsizlikleri barındıran intiharlar haber yapılmalı ki bir şeylerin değişmesi gerektiğine dair toplumda bir fikir oluşsun” diyen Efsun,  haberin yapılması değil, özendirici veya aşağılayıcı bir dilde yapılmasının sorunlu olduğunu kaydetti.
 
‘İntiharın detayları verilmemeli, tetikleyebilir’
 
İntihar haberleri yapılırken dikkat edilmesi gereken bazı noktalar olduğunun altını çizen Efsun, bu noktalara dair şu bilgileri verdi: “İntiharın hangi yöntemle gerçekleştiğine dair detaylı bilgi verilmemelidir. İntiharı düşünen kişiler sıklıkla farklı intihar yöntemlerini düşünerek karar vermeye çalışırlar. Yöntemlerin vurgulanması, intihar fikri olan kişilerin bir yöntem belirleyip harekete geçmelerini tetikleyebilmektedir. İntiharın gerçekleşme süreciyle ilgili detayları vermemek gerekmektedir. Örneğin bir kadının intiharı haberleştirilirken, ‘Geç saate kadar bekledi, herkes uyuduktan sonra şuraya gidip şunu aldı, sonra salona geçti’ vb şeklinde, sürecin detayları verilmemelidir. İntiharı düşünen kişiler sıklıkla intihar süreci hakkında hayaller kurmaktadırlar. Sürecin detaylı olarak verilmesi, kişinin kafasındaki intihar fikrinin nasıl gerçekleşeceği ile intihardan sonra geride kalanların ne yapacaklarıyla ilgili netleştirici olabilmektedir. Bir de kişinin zihninde ‘bu şekilde bir intihar geride kalan herkesi üzüyor’ şeklinde bir fikir uyanabilir ve kendisine acı verenlerden ve bu acıyı görmezden gelenlerden de intikam almak amacıyla böyle bir yola başvurma olasılığı artabilmektedir.”
 
‘Çok basit açıklama yapmak da doğru değil’
 
İntihar eden kişinin mahremiyetine ve kişiliğine saygı göstermek gerektiğinin altını çizen Efsun,  kişinin intihar fotoğrafının paylaşılmasının, beden çıplaklığını sergilemenin ve özel yaşamıyla ilgili detaylar vermenin artık hayatta olmasa dahi bir kişinin bütünlüğüne karşı saygısızlık olduğunu ve bu durumun etik açıdan doğru olmadığını söyledi. İntiharla ilgili çok basit açıklama yapmanın da doğru olmadığını sözlerine ekleyen Efsun, şöyle devam etti: “Örneğin, ‘patronunun işten çıkardığı kişi intihar etti’ şeklinde bir dil, kişinin yaşadığı sorunların fazla basitleştirilmesine yol açabilmektedir. İntiharı bir çözüm yolu olarak görmemekle birlikte, intihar eden kişinin anısına ve bir zaman ki varoluşuna saygı duymak zorundayız. Kişinin intiharını toplum tarafından küçümsenecek şekilde vermek bu açıdan doğru değildir.”
 
‘Tek çıkış yolu ve son çare olarak gösterilmemeli’
 
İntihar haberi verilirken en çok dikkat edilmesi gereken noktanın, intiharın tek çıkış yolu ve son çare olarak gösterilmemesi olduğunu kaydeden Efsun, sözlerini şöyle sürdürdü: “Genç kadın çareyi intihar etmekte buldu’, ‘İntihardan başka yolu kalmamıştı’  vb ifadeler çok tehlikelidir. İntihar haberi yaparken, vicdani ve etik açıdan asla kabul edilemeyecek bu tarz ifadeleri kullanmaktan kesinlikle kaçınmak gerekir. İntiharın çözüm yolu olarak gösterilmesi, zorda olan birçok insanın intihar fikrine yönelmesine ya da var olan intihar fikirlerinin güçlenmesine sebep olabilmektedir. Bir diğer önemli nokta da, intiharın yüceltilmemesidir. Kişinin intiharını küçümsememek gerektiği gibi, yüceltmek de tehlikelidir. Örneğin, ‘Bunu onuruna yediremeyerek intihar etti’ ya da ‘Bu lekeyle yaşamaktansa intiharı seçti’ gibi ifadeler intiharın yüceltilmesini sağlayabilir ve yine intihara özendirici olabilmektedir.”
 
‘Olası intiharların önlenmesi hedeflenmelidir’
 
Efsun, “İntihar haberi yapılırken, başka intiharların önünü açmamak hedeflendiği gibi, olası intiharların önlenmesi de hedeflenmelidir” diyerek intihara konu olan sorun her ne ise, o soruna ilişkin olarak uzmanlarca önerilen çözüm yolları, başvurulabilecek merciler ya da olası destek kaynaklarından da söz etmenin gerekli olduğunu söyledi. Söz konusu kadın intiharları olunca, baskı altındaki kadınların nerelere başvurabilecekleri, hangi resmi kurumlar ve sivil toplum örgütlerinden destek alabileceklerinin detaylı olarak sıralanması gerektiğini ifade eden Efsun, “İletişim bilgileri verilmelidir. Böylelikle haber yapılırken bir yandan da toplum sağlığına faydalı olabilecek bir adım atılmış olmaktadır” dedi. 
 
‘Kadın cinayetleri gibi kadın intiharları da politiktir’
 
İntiharın psikolojik, toplumsal, ekonomik ve politik gibi çok boyutlu bir olgu olduğunu belirten Efsun,  özellikle kadın intiharları ya da birtakım dezavantajlı grupların intiharlarının münferit olaylar olarak ele alınamayacağını vurguladı. Son yıllarda artan ve sadece kadın kimliği nedeniyle erkek şiddetine maruz kalan kadınların intihara sürüklenmelerini “psikolojik sorunları vardı” şeklinde yorumlamanın ve bu şekilde haber yapmanın sadece sığ değil; aynı zamanda tehlikeli bir yaklaşım olduğuna işaret eden Efsun, “ Tıpkı kadın cinayetleri gibi, kadın intiharları da politiktir. Çünkü tamamına yakını toplumsal eşitsizliklerden kaynaklanır. Kısacası intihar haberi ve özellikle de kadın intiharı gibi erkin gücünden etkilenen intihar haberleri yapılırken kullanılan dil ve yapılan yorumlar konusunda son derece dikkatli olmak gerekir. Bu sadece meslek etiği değil, aynı zamanda insani bir sorumluluktur” diye konuştu.